Artikel uit De Gelderlander van 06-01-2005

Violiste met orkest dat heel graag wil

Door MADELEINE ROOD

NIJMEGEN - De Moldavische violiste Patricia Kopatchinskaja heeft al met heel wat orkesten gespeeld, overal ter wereld. Aan die lange lijst voegt ze nu het Nationaal Jeugd Orkest toe.

Violiste Patricia Kopatchinskaja (27) is moe. Ze heeft net een druk kamermuziekfestival in Zwitserland achter de rug. Maar dat tempert haar enthousiasme na de repetitie met het Nationaal Jeugd Orkest niet. Ze speelt op een wintertournee met het orkest haar lievelingsstuk: het vioolconcert van Alban Berg.

"Die jonge mensen hebben het licht in de ogen. Ze willen heel graag spelen. Met oudere orkestmusici is dat niet altijd zo. Zij kennen alles al, maar deze jongeren willen het nog zo graag."

De Moldavische violiste heeft al met heel wat orkesten en dirigenten gespeeld. Diverse componisten hebben bovendien stukken speciaal voor haar geschreven. 'Cadeautjes' noemt ze dat.

Vanuit haar woonplaats Bern reist ze de hele wereld over. "Tijd voor mezelf heb ik niet. Het is koffer, hotel, spelen, vliegveld. Het solistenleven is mooi, maar kent ook zijn keerzijde. Je ziet de steden niet. Daar heb ik geen tijd voor. Ik heb geen andere keuze.

Als ik ouder ben, ga ik minder spelen en meer denken." 

Toen ze dertien was, trokken haar ouders vanuit Moldova, zoals Moldavië officieel heet, naar Wenen. "Mijn vader was geen communist en had altijd problemen met de partij. Hij wilde een nieuw leven beginnen en ons meer kansen geven. Ik weet ook zeker dat ik in Moldavië geen violiste zou zijn geworden. Mijn lot was dan heel anders geweest; kunst heeft daar geen plek."

Ze speelt sinds haar zesde viool. Haar docenten waren allemaal van de Russische school. Eenmaal in Wenen kreeg ze les van Igor Ozim, die juist niet Russisch georiënteerd was. Ze studeerde in Wenen en Bern, viool en compositie.

Over het vioolconcert van de Oostenrijker Berg (1885-1935) is ze lyrisch: "Ik houd van die muziek. Er zit zo ongelooflijk veel in. Het is ook een van de weinige concerten die ik tijdens mijn studie voor mezelf heb ingestudeerd. Ik speel graag muziek uit de twintigste eeuw, van Berg, Stravinsky of Bartók. Daar voel ik me in thuis. Ik geloof ook dat ik dit stuk van Berg begrijp."

Berg schreef het in 1935 op verzoek van een Amerikaanse violist die hem bezocht. Berg wilde zich liever niet wagen aan een vioolconcert, omdat hij al genoeg voor viool had geschreven en met de opera Lulu bezig was. Maar de nazi's verboden zijn muziek en hij had dringend geld nodig. De 1500 dollar van de Amerikaan kon hij dus wel gebruiken.

Tijdens het componeren werd Manon Gropius, de dochter van Alma Mahler ziek. Ze stierf korte tijd later. Haar ziekte en doodsstrijd beschrijft Berg in het vioolconcert. Hij schreef met dit stuk echter niet alleen een requiem voor haar, maar ook zijn eigen zwanenzang: hij stierf ruim een half jaar later, onverwacht.

Kopatchinskaja: "Dit vioolconcert is het laatste wat hij schreef en Lulu is onvoltooid gebleven. Maar ik ben er ontzettend dankbaar voor dat hij die opera heeft onderbroken om dit te schrijven." Met Bergs muziek vertelt Kopatchinskaja tevens haar eigen verhaal. Want hoewel ze aan een stuk door praat, zegt ze: "Ik communiceer liever met mijn viool."

Wintertournee van het Nationaal Jeugd Orkest o.l.v. Gérard Korsten, met werken van Strauss, Mahler en Berg. Te zien in Apeldoorn (6/1), Nijmegen (8/1), Antwerpen (10 en 11/1), Enschede (12/1), Tilburg (13/1) en Utrecht (16/1). Voor informatie:. www.njo.nl.