Violiste met groot naturel - Kopatchinskaja concerteert in Vlaanderen 

Marc Holfhof in De Tijd, 6.1.2006: Patricia Kopatchinskaja, een rijzende ster in de violistenwereld, speelt de komende dagen meermaals in Vlaanderen. In deSingel brengt ze zaterdag Mozarts vierde vioolconcerto met het Rotterdam Philharmonic Orchestra. Volgende week is ze voor vijf concerten te gast bij het Symfonieorkest Vlaanderen, waar ze het concerto van Brahms vertolkt onder leiding van Etienne Siebens.

Kopatchinskaja werd in Moldavië geboren als dochter van twee musici. Vanaf haar zesde kreeg ze les van een leerling van de Oekraïense vioolvirtuoos David Oistrakh. Maar in haar omgeving hoorde ze vooral volksmuziek. Met de volksmuziekgroep van haar ouders trok ze als kind door verschillende sovjetrepublieken. Maar toen ze 13 was, wilde haar vader zijn geluk elders beproeven. De familie kwam in Wenen terecht waar ze in hotels als musici aan de bak kwamen: vader speelde cymbalon, moeder viool en Patricia nu en dan piano.

Na een opleiding viool en compositie in Wenen en Bern is Patricia Kopatchinskaja intussen bezig aan een schitterende internationale carrière als violiste. In 2000 won ze een wedstrijd in Mexico en in 2002 de hoog aangeschreven International Credit Suisse Group Young Artist Award. In 2004 volgde de prijs van het nieuwe talent van de European Broadcasting Union. In enkele jaren tijd speelde de violiste een indrukwekkend palmares bij elkaar. Ze trad al op tijdens de Salzburger Festspiele en op het Festival van Lüzern.

Ze toerde door Japan, stond als 'Rising Star' in Carnegie Hall in New York en de Musikverein in Wenen en speelde samen met de Wiener Philharmoniker en met vele andere grote orkesten. Sedert 2003 heeft ze haar eigen internationale kamermuziekfestival 'Rüttihubeliade' in het Zwitserse Emmenthal. De jongste editie van dat festival is nog maar net achter de rug en meteen vertrok Kopatchinskaja naar Rotterdam waar ze met Philippe Herreweghe een tournee met het Rotterdams Philharmonisch Orkest voorbereidde.

Grappige kerel.

In de vertolkingen van de vioolklassiekers van Mozart en Brahms die Kopatchinskaja de komende dagen in Vlaanderen brengt, wil ze vooral haar persoonlijkheid in de verf zetten. 'Vooral de historische opnames interesseren me', vertelt ze. 'Van het concerto van Brahms hebben we nog opnames van violisten zoals Fritz Kreisler of Busch, mensen die Brahms nog gekend hebben. Busch speelde het laatste deel bijvoorbeeld erg snel. Deze oude generatie uitvoerders nam meer risico's en speelde vrijer dan de latere generatie met violisten zoals Ysaÿe. In dat opzicht zijn de tijdgenoten van Brahms voor mij een voorbeeld, maar ik wil hen zeker niet klakkeloos nabootsen.'

'Niemand weet natuurlijk hoe Mozart speelde, maar uit zijn brieven blijkt dat hij een directe en zelfs weinig geraffineerde humor had. En Leopold Mozart schreef in 1778 hoe zijn zoon speelde terwijl hij grappen vertelde en ronddanste, zodat iedereen kon zien dat hij een heel grappige kerel was. Zijn concerto's zijn duidelijk beïnvloed door vocale muziek en daarom denk ik dat ze een beetje als een opera moeten klinken. Het is muziek waarin verschillende, vaak uiteenlopende karakters, opduiken.'

Het succes dat de jonge Kopatchinskaja de afgelopen jaren oogstte, is zonder meer te danken aan de frisse, verrassende en ongedwongen manier van spelen waarmee ze haar toehoorders in de ban weet te houden. Wie haar vertolkingen hoort, herkent een grote naturel en merkt meteen ook dat deze jonge dame heel wat te vertellen heeft. Of die ideeën nu van de componist komen of van haarzelf, maakt voor Kopatchinskaja eigenlijk niet zoveel uit.

'Ik vertelde net dat er karakters verscholen zitten in de concerto's van Mozart', zegt ze. 'Dat is op zich een interessant uitgangspunt, maar het meest fascinerende is te ontdekken welke karakters dat zijn. Ik bedenk en creëer diverse personages die in verschillende situaties kunnen spelen: ik zie bijvoorbeeld een boer die naar het hof gaat en tot de koninklijke dienaren in hun livrei spreekt. Dergelijke situaties spelen in mijn hoofd als ik speel.'

In Herreweghe vindt Kopatchinskaja een ideale partner om haar ongebreidelde fantasie te kunnen botvieren. 'Ik werkte met hem al samen in het concerto van Beethoven', zegt ze. 'Hij is uniek omdat hij me nooit afremt. Hij stimuleert me en brengt zelf ook heel wat nieuwe ideeën aan. Bij hem voel ik een complete vrijheid.'

Nieuwe muziek

Ook al speelt ze hier de komende dagen het traditionele vioolrepertoire, Patricia Kopatchinskaja is niet bang van hedendaagse muziek. Ze creëert elk jaar verschillende werken. In 2007 wil ze zelfs het dubbelconcerto van Patrick De Clerck, muziekprogrammator van de Handelsbeurs in Gent, vertolken. 'De laatste vijftig jaar hebben grote meesters voortgebracht als Ligeti, Kurtag, Ustwolskaya, om er maar een paar te noemen', zegt Kopatchinskaja. 'Omdat ik erg nieuwsgierig ben, wil ik graag de volgende generatie componisten ontdekken. Muziek beluisteren en daarop reageren lijkt me even belangrijk als de nieuwe muziek zelf uitvoeren.'